Kaptanpaşa Mah. Darülaceze Cad. Bilaş İş Mrk. B Blok No:33 K:3 D:43 Okmeydanı
+90 212 210 00 33 - 210 55 88
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Google Plus

Zaman Aşımı Koşullarında Uzlaşma

ANASAYFA  /  MAKALELER  /  VERGI  /  Zaman Aşımı Koşullarında Uzlaşma

                                                                                                                                         

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK                                                                                                             

VE DENETİM TİC. LTD. ŞTİ.

 

Dr. Yusuf İLERİ
Vergi Dünyası / 05 2012

 

ZAMAN AŞIMI KOŞULLARINDA UZLAŞMA
ÖZET
Tarhiyat sonrası uzlaşmada, tarhiyat, uzlaşmadan evvel mükellefe tebliğ edildiği için
artık tarh zamanaşımı ile ilgili bir kaygı kalmamıştır. Ancak tarhiyat sonrası
uzlaşmada daha ihbarnameler mükellefe tebliğ edilmemiştir. Bu durumda zamanaşımı
ile ilgili bir kaygının olması doğaldır. Hukukumuzda zamanaşımı söz konusu olduğu
durumlarda izlenecek yol ile ilgili düzenlemeler yasada değil, yönetmelikte
yapılmıştır. Yönetmeliğe genel olarak; uzlaşma hakkına bir sınırlama getirmek değil
de, tam tersine uzlaşma zeminini kolaylaştırmak anlayışı egemendir. Ancak yine de
tarh zamanaşımının dolmasına üç aydan az bir zamanın kaldığı koşullarda uzlaşma
taleplerinin reddolunduğuna ilişkin örnekler mevcuttur. Uzlaşma gibi vergi ilişkisinin
tarafları olan mükellef ve vergi idaresinin çıkarlarına eşit düzeyde hizmet eden bir
müessesenin, zamanaşımının söz olduğu ortamda da işleyiş koşullarını oluşturmak
idareye düşmektedir.
Anahtar Kelimeler: Zamanaşımı, uzlaşma, Uzlaşma talep süresi
I.GENEL OLARAK
Uzlaşma, tarhiyat öncesi olsun, tarhiyat sonrası olsun yıllara yayılan yargılama
süreçlerinin idare ve mükellef açısındaki sakıncalarını azaltmak için düzenlenmiş ali
değerlerle mündemiç kamusal yarar güden çağdaş ve demokratik bir müessesedir. Uzlaşma ile
ilgili hükümlere bakıldığında tarhiyat sonrası uzlaşmada kuralların neredeyse tamamının
kanunla düzenlendiği, buna karşın tarhiyat öncesi uzlaşmada ise sadece temel çerçevenin
kanuna konulduğu, diğer hususların ise Maliye Bakanlığının yetkilendirildiği bir Yönetmeliğe
bırakıldığı görülür[1]. Sayılara dökersek tarhiyat öncesi uzlaşma, VUK’nunda bir tek madde
olarak Ek Madde 11’de; buna karşın tarhiyat sonrası uzlaşma 9 madde ile yer almıştır.
Uzlaşma ile ilgili bu yasa hükümlerinde zamanaşımı ile ilgili herhangi bir kural yer
almamıştır.

II. UZLAŞMA İLE ZAMANAŞIMININ BULUŞTUĞU ALAN
Tarhiyat sonrası uzlaşma ile ilgili hükümlerde zamanaşımı bahsinin geçmemesi
tabiidir. Çünkü tarhiyat mükellefe tebliğ edildikten sonra zamanaşımından söz edilemez;
mükellef uzlaşma ister, dava açar, yoksa ceza indirimi talep eder, hiç fark etmez artık tarh
zamanaşımı gerilerde kalmıştır. Ancak tarhiyat öncesi uzlaşmada durum farklıdır. Daha
ihbarnameler mükellefe tebliğ edilmemiştir. Uzlaşmanın vaki olmaması ve sağlanamaması da
ihtimallerden biridir. Bu durumda uzlaşma merasimi ile geçen süre tarhiyatı zamanaşımına
uğratacak bir sonuç doğurmamalıdır. Şu halde tarhiyat öncesi uzlaşma mevzuunda
zamanaşımı ile ilgili bir düzenlemenin yapılması bir zorunluluktur; normlar hiyerarşi ilkesine
göre bu düzenlemenin yeri kanundur ancak yönetmelikle yapılmıştır. İkincil düzenlemeler
incelendiğinde, Maliye Bakanlığı’nın hazırladığı Tarhiyat Öncesi Uzlaşma
Yönetmenliğinin[2] 11’inci maddesinin son fıkrasında zamanaşımı ile ilgili bir hükme
rastlamaktayız. Şu halde zamanaşımı ile uzlaşma ilişkisini tarhiyat öncesi uzlaşma yönünde
inceleyeceğiz. Yönetmeliğin, “Uzlaşma Talep Süresi” başlıklı 11’inci maddesi şöyledir.
“Nezdinde inceleme yapılan kimseler incelemenin başlangıcından, inceleme ile ilgili
son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde
bulunabilirler.
Bu Yönetmeliğin 11’inci maddesine göre inceleme elemanlarınca yapılacak uzlaşmaya
davet hallerinde ise, davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde
uzlaşma talebinde bulunabilir. Şu kadar ki incelemenin
sonuçlandığı tarihte tarh zamanaşımının sona ermesine üç aydan az bir zaman kalması
halinde mükellefe tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunup bulunmadığı sorulmaz ve
tarhiyat öncesi uzlaşmaya davet edilmez.”
III. UZLAŞMA HAKKININ MÜKELLEFE HATIRLATILMASI
Aslında Yönetmeliğin bu maddesi, Maliye Bakanlığının kamu yararı nedeniyle
uzlaşmaya verdiği önemi ve vergi tarhiyatlarını uzlaşma ile çözmek yönündeki hassasiyetini
gösterir. Öyle ki maddeyle inceleme elemanlarına nezdinde inceleme yaptıkları mükelleflere
uzlaşma ile ilgili olarak bir nevi danışmanlık yapmak görevi verilmiştir. İnceleme elemanları,
uzlaşma hakkı olan mükelleflere bunu hatırlatacak ve onları uzlaşmaya davet edecektir. Yani
mükelleflerin bilmek durumunda oldukları kendi yararlarına önemli maddi sonuçlar
doğurabilecek bir imkân, bir kez de Devletin resmi görevlileri tarafından cevabı kayıtlara
geçirilmek kaydıyla kendilerine hatırlatılmaktadır.
Bunu “zamanaşımının sona ermesine üç aydan az bir zaman kalması halinde
mükellefe tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunup bulunmadığı sorulmaz ve tarhiyat öncesi
uzlaşmaya davet edilmez” tümcesinde daha doğrusu bu tümcenin mevhum-u muhalifinden
anlıyoruz. Bu tümcenin mevhum-u muhalifi “zamanaşımı söz konusu değilse, mükellefe uzlaşma hakkı

olduğunun hatırlatılması ve uzlaşmaya davet edilmesi” mesajını taşır. Bu
nedenledir ki zamanaşımı söz konusu değilse, inceleme elemanları düzenledikleri inceleme
tutanağına mükellefi uzlaşmaya davet ettiklerini ve mükellefin bu davete verdikleri cevabı not
etmektedirler. İşte bütün inceleme tutanaklarından gördüğümüz inceleme tutanaklarının
mütemmim cüz’i olan uzlaşma ile ilgili bu ifadenin dayanağı 11’inci maddenin bu son
fıkrasında yazılanlardır.
IV. ZAMANAŞIMI SÖZ KONUSU İSE HATIRLATMA YOK
Peki, zamanaşımı söz konusu ise kural nedir? Çünkü uygulamada, zamanaşımının son
üç ayı içinde mükellefin talebine rağmen uzlaşma için gün verilmediğine dair örneklere
rastlamaktayız[3]. Bu tarz uygulamalara Yönetmelik gereği diyebilir miyiz? Çünkü
zamanaşımı gibi tarhiyat için sayılı günlerin söz konusu olduğu sıkışık bir zaman aralığında,
uzlaşma merasiminin yapılması halinde, amme alacağı tehlikeye düşebilir gibi bir kaygının
Yönetmeliğin ruhuna yansıdığını hissediyoruz. Ama bu kaygı, yasal bir hakkı ihlal edecek
düzeye taşınmamıştır. Sadece yukarıda sözüne ettiğimiz danışmanlık hizmetine bir istisna
getirilmiştir. Evet, Yönetmelik inceleme elemanına şayet zamanaşımı söz konusu ise
“mükellefe tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunup bulunmadığını sorma ve tarhiyat öncesi
uzlaşmaya davet etme” demektedir. Ancak mükellefin talep etmesi halinde, uzlaşma günü
verilmeyeceğine dair bir mesaj yüklenmemiştir Yönetmelik. Şayet Yönetmeliği
hazırlayanların böyle bir düşünceleri olsaydı bunu açıkça yazarlardı. Ne var ki Yönetmeliğin
herhangi bir yerine zamanaşımı söz konusu ise “mükellef uzlaşma talep edemez” veya
“uzlaşma talebi tutanağa geçirilmez” ya da “mükellef uzlaşma talep ederse kabul edilmez”
veya bu ifadeleri çağrıştıran açık veya örtülü bir hüküm yazılmamıştır. Demek ki Yönetmeliği
yazan irade, mükellefin talebi halinde uzlaşmanın yapılmasından yanadır.
Nitekim maddenin birinci paragrafında Nezdinde inceleme yapılan kimseler
incelemenin başlangıcından, inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen
süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunabilirler denilmiştir. Bu da gösteriyor ki
maddedeki sınırlama mükelleflere değil inceleme elemanlarına getirilmiştir. Zamanaşımına üç
aydan kısa bir süre varsa, inceleme elemanları mükelleflere uzlaşma hakkı olduğunu
hatırlatamayacaklar ve uzlaşma istiyor musun diye soramayacaklardır. Ancak mükelleflerin
doğrudan yapacakları uzlaşma talebine ve dolayısıyla bu talebin karşılanmasına bir sınırlama
yoktur.
Öte yandan bu hükümlerde inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesinden sonra
yapılmış uzlaşma taleplerinin kabul edilip edilmeyeceğini çıkarmak kabil değildir. Sadece
uzlaşma talebinin yapılacağı zaman aralığı belirtilmiş bu zaman aralığı dışındaki uzlaşma
talepleri hakkında nasıl bir işlem yapılacağı açıklanmamıştır. Örneğin inceleme ile ilgili son
tutanağın düzenlenmesinden ve daha inceleme raporu düzenlenmeden evvel yapılmış uzlaşma
talebi ret mi olunacaktır? Belirtmek gerekir ki böyle hak kaybına yol açması olası
düzenlemelerin yapılacağı alan yönetmelik değil, yasadır. Danıştay kararına konu olan bir uyuşmazlıkta;

1991 yılı işlemleri incelenen bir şirket
hakkında düzenlenen inceleme tutanağına mükellefin tarhiyat öncesi uzlaşma talebi geçmiştir.
İdari Yargılama Usulü Kanunun 54 üncü maddesinde belirtilen Kararın Düzeltilmesi istemi
kapsamında verilen kararda Danıştay Onbirinci Dairesi 22.9.1998 tarih ve E:1998/1096,
K:1998/2911 sayılı kararında[4] şu görüşlere yer vermiştir:
“Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği dikkate alındığında tarhiyat öncesi uzlaşma
talebinin karşılanması gerekeceği, aksi halde yasada öngörülen prosedürün
tamamlanmaması ve yönetimin yerine getirmek zorunda olduğu idari hizmetin gereği gibi
işlememesi nedeniyle yükümlü şirkete izafe edilmeyen nedenlerle yasal bir haktan yoksun
kalınması sonucunu doğuracağı, bununda hukuki güvenlik ilkesiyle bağdaşmayacağı, bu
durumda olayda tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunan yükümlü şirketten
kaynaklanmayan nedenlerle uzlaşma görüşmesi gerçekleşmediğinden yasa ile tanınan bir
haktan yoksun kalındığı hususu göz ardı edilerek, yasal prosedür tamamlanmadan yapılan
cezalı tarhiyatın (…) düzeltilmesi istenmektedir. (…) Düzeltme isteminin reddine (…)
oybirliğiyle karar verildi.”
Danıştay çözümlemesine konu olan uyuşmazlıkta vergi incelemesi tarh zamanaşımının
son üç ayı içerisinde tamamlanmıştır. Karara konu olan olayda tarhiyat öncesi uzlaşma talebi
vergi inceleme tutanağına sanki yanlışlıkla geçmiş gibidir. Danıştay tarhiyat öncesi uzlaşma
talebi karşılanmayan mükellefin yasal bir haktan yoksun edildiği görüşündedir. Yüksek
Mahkeme bu haktan yoksun edilmeyi hukuki güvenlikten yoksunlukla eş anlamlı görmüş ve
bu durumu bütün bir tarhiyatı ortadan kaldırmaya gerekçe yapmıştır.
VI. SONUÇ
Zamanaşımının tamamlanmasına üç ay kala “uzlaşma yapılamaz” diye bir hüküm
hukuk sistemimizde yoktur. Bu konuyu düzenleyen tek hukuki metin olan Tarhiyat Öncesi
Uzlaşma Yönetmenliği de bu zaman aralığında “ uzlaşma talep edilemez ve uzlaşma
yapılamaz” şeklinde bir kurala yer vermemiştir. Yönetmelik, inceleme elemanına tarhiyata
muhatap olacak mükellefe uzlaşma hakkının olduğunu hatırlatma demektedir. Yönetmeliğin
bakış açısı uzlaşmanın genel mantığına aykırı değildir. Esasen mükellef bizzat ya da hizmet
aldığı meslek mensubu aracılığıyla uzlaşma ile ilgili haklarını bilmek durumundadır.
Mükellefin uzlaşma hakkını bir talebe dönüştürmesi halinde uzlaşma görüşmelerinin
yapılması Yönetmelik hükmüdür. Ancak zamanaşımının sona ermesine üç aydan az zaman
kaldığı gerekçesiyle uzlaşma görüşmelerinin yapılmadığı yönünde uygulamalara da rastlamak
mümkündür. Danıştay tarhiyat öncesi uzlaşma talebi karşılanmayan mükellefi hukuki
güvenlikten yoksun bırakıldığı gerekçesiyle tarhiyatı hükümsüz kılabilmektedir.
Zamanaşımının söz konusu olduğu koşullarda uzlaşma merasiminin, zamanaşımı kaygılarını
bertaraf edecek etkinlik ve sürat temelinde sonuçlandırılması İdareye kalmıştır. 

 

[1] Kuşkusuz böyle olmasında bu müesseselerin yürürlüğe girdiği dönemlerdeki “yasa
yapma” mantığı egemen olmuştur. Tarhiyat sonrası uzlaşmanın kanunlaştığı 60’lı yıllarda
yürütmeye pek fazla yetki verilmezken, tarhiyat öncesi uzlaşmanın VUK monte edildiği 80’li
yıllarda ise icra organını güçlü kılan politika anlayışı egemendir.
[2] 3.02.1999 tarih ve 23600 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
[3] İstanbul 5. Vergi Mahkemesinin 2011/1723 esas sayılı kararı
[4] SÜRYAY Danıştay kararları 4. Cilt, VUK Ek 11



Yusuf ileri
27-10-2015 08:17:50
Bu yaziyi indirmek için tıklayınız :   DOWNLOAD PDF

Bizi Takip Edin

  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Google Plus

© 2015 Tüm Hakları Saklıdır Yusuf ileri

HİZMETLERİMİZ

  • » Bağımsız Dış Denetim Hizmetleri
  • » Vergi ve Tasdik Hizmetleri
  • » Mali Danışmanlık Hizmetleri
  • » Diğer Danışmanlık Hizmetleri
  • » Hukuk Danışmanlığı

ADRES

Kaptanpaşa Mah. Darülaceze Cad. Bilaş İş Mrk. B Blok No:33 K:3 D:43 Okmeydanı
Şişli/İSTANBUL
Yusuf ileri
2019 © Powered by : KETENCEK I.T