Kaptanpaşa Mah. Darülaceze Cad. Bilaş İş Mrk. B Blok No:33 K:3 D:43 Okmeydanı
+90 212 210 00 33 - 210 55 88
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Google Plus

VERGİDE KISMİ UZLAŞMA KİMİN YARARINA?

ANASAYFA  /  MAKALELER  /  VERGI  /  VERGİDE KISMİ UZLAŞMA KİMİN YARARINA?

                                                                                                                                         

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK                                                                                                             

VE DENETİM TİC. LTD. ŞTİ.

Dr. Yusuf İLERİ

Yeni Yüzyıl Üniversitesi

Hukuk Fakültesi

[email protected]

Dünya Gazetesi-15.01.2016

 

                                            VERGİDE KISMİ UZLAŞMA KİMİN YARARINA?

      Uzlaşma müessesi, vergi ilişkisinin tarafları olan idare ve mükellefi yargılama öncesinde bir araya getirmekte, taraflara anlaşmaları için bir fırsat vermektedir. Bu noktadan sonra her iki taraf için de söz konusu olan “ya hep ya da hiç”tir. Bu kadar net ve keskin bir yol ayrımında önceki bu son durakta her iki tarafa da yüksek sorumluluklar düştüğü açıktır. Bu, ast üst ilişkinin üst tarafı olması hesabıyla İdare’ye daha fazla yük düştüğü ortadadır.

      İdarenin yükü, uzlaşma ile ilgili kuralları özenle uygulaması ve mükellef haklarını koruması ile bağlantılıdır. Hiç kuşku yok ki nihai kertede bunun nimetlerinde Hazine faydalanacaktır. Zira kamu alacağı sürüncemede kalmadan tahsili mümkün olacaktır. Bunu sağlayacak araçlardan biri de kısmi uzlaşmaya daha fazla işlerlik sağlanmasıdır. Zira birden fazla matrah ve matrah farkında doğan vergi tarhiyatlarında bazı matrah ve matrah farkları mükellefe haklı görünürken bazıları da tam tersine haksız gelebilir.

      Böyle bir durumda mükellefin tarhiyatın haklı gördüğü tarafı üzerinde uzlaşmak, böylece riskini azaltarak diğerlerini yargıya götürmeyi tercih etmesinden daha doğal bir şey olamaz. İdare ise bu durumda bir kısım alacağına sorunsuz kavuşmuş, kalan kısım için mükellefin yükünü hafifletmiştir. Kısmi uzlaşma olarak nitelendirilen bu sınırlı uzlaşmanın da hem devletin hem de mükellefin yararına olduğundan şüphe yoktur. Peki, mevzuat bu konuda ne demektedir?

    Uzlaşma müessesi Vergi Usul Kanununda düzenlenmiştir. Yasa uzlaşmayı, tarhiyattan önce ve tarhiyattan sonra olmak üzere iki ayrı şekilde dizayn etmiştir. Uzlaşmaya ilişkin ayrıntılı hususlar ise bu başlıklar altında iki ayrı yönetmelikle düzenlenmiş; kısmi uzlaşmaya ilişkin hükümler bu yönetmeliklerde geçmiştir. Bu yönetmelikler kısmi uzlaşmaya farklı, hatta taban tabana zıt olacak şekilde yaklaşmışlardır.

      Tarhiyat öncesinde, kısmi uzlaşmaya imkan tanındığı halde; tarhiyat sonrasında ihbarnamenin bütünlüğü ilkesi ile yaklaşılmış kısmi uzlaşma kabul edilmemiştir. Tarhiyat Öncesi Yönetmeliğin 16. maddesinde kısmi uzlaşmadan söz edilmektedir. Bu hükümlere baktığımızda kısmi uzlaşmanın ancak uzlaşma görüşmeleri sırasında istenebileceği görülür.

      Maddenin 6. fıkrasında “Uzlaşma görüşmeleri sırasında kısmi uzlaşma talebinde bulunulması halinde, tutanağın açıklama bölümünde inceleme raporunda eleştirilen matrah farklarından hangilerinde uzlaşma talep edildiği ve bunlara ilişkin olarak uzlaşılan vergi ve ceza miktarı belirtilir.” Denilmiştir. 7 inci bendinde ise “Kısmi uzlaşma yapılması durumunda, uzlaşma talep edilmeyen veya uzlaşılamayan matrah farkları için gerekli tarhiyat yapılmak üzere inceleme raporu vergi dairesine gönderilir.” Hükmü yer almıştır.

      Bu hükümlerden açıkça ifade edildiği üzere tarhiyat öncesinde, kısmi uzlaşma mümkün hale getirilmiştir. Ancak burada şöyle bir sorunun çıkması muhtemeldir. Mükellefin kısmi olarak uzlaşmak istediği matrah farklarına isabet eden vergi ve cezalar raporda ayrıca hesaplanmamış ve gösterilmemiş ise nasıl olacaktır? Zira, alıntı yapılan Yönetmelik hükümlerinde de vurgulandığı üzere uzlaşma vergi ve ceza tutarları üzerinde yapılmakta ve uzlaşma tutanağına üzerinde uzlaşılan tutarların yazılması gerekmektedir. İşte şayet vergi inceleme raporunda her bir matrah farkı üzerinden tarh edilecek olan vergi ve ceza tutarları belirtilmemiş ise, uzlaşma komisyonu nasıl bir yol izleyecektir? Bu koşullarda izlenecek yol Yönetmelik’de belirtilmemiştir.

     Akla gelen, bu hesaplamaları yapmak üzere raporun geri gönderilmesi ya da kısmi uzlaşma talebinin reddidir. Bir üçüncü yol olarak bu hesaplamanın uzlaşma komisyonu tarafından yapılması düşünülebilir; ancak hem Yönetmelik buna kapalıdır, hem de pratikte uzlaşma komisyonlarının böyle bir zamanı yoktur. Şu halde vergi tarhiyatına konu edilen her matrah farkı ile ilgili hesaplamanın raporda ayrıca gösterilmesi önem arz etmektedir. Şayet talebe rağmen herhangi bir nedenle kısmi uzlaşma yapılmaz ise mükellefin tutanağına şerh düşmek ve konuyu yargıya taşımaktan başka yapacağı bir şey yoktur.

     Ancak bu aşamada tutanağa mükellef tarafından konacak bir çekincede uzlaşma komisyonunun tavrının belirleyici olacağı açıktır. Zira çekinceye izin verilmemesi halinde sonradan açılacak bir davada bu yöndeki bir iddianın değer taşıması, yargının buna inanmasına bağlı kalacaktır. Şu halde mükellef haklarını korumak adına İdareye düşen bu şerhi uzlaşma tutanağına yazmasıdır. Bu şerhin geçirilmediğine ilişkin iddialarda, Yargının perdeyi aralayarak işin gerçek yönüne ulaşması, uzlaşma müessesine katkı sağlayacaktır.

     Tarhiyat sonrasında ise, Yönetmeliğin 7 inci maddesinde kısmi uzlaşmadan söz edilmektedir. Yönetmeliğin 7 inci maddesinde “Uzlaşma talebi, ihbarnamede yazılı vergi ve cezanın tamamı için yapılır. Tarhiyat sonrası uzlaşmada kısmi uzlaşma talebinde bulunulamaz.” Denilmiştir. Ancak maddenin ikinci cümlesi yani “kısmi uzlaşma talebinde bulunulamayacağına” ilişkin hüküm Danıştay 4.Dairesinin 14.06.2000 tarih ve Esas No:1999/5635,Karar No:2000/2810 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Ne var ki aradan geçen uzun 15 yıla rağmen iptal edilen hüküm yerine yeni bir düzenleme yapılmaması aslında İdarenin yaklaşımını ifade eder. Bu durum, kısmi uzlaşma taleplerine İdarenin rıza göstermeyeceğine işarettir. Esasen tarhiyat sonrası uzlaşmada kısmi uzlaşma yapmanın idare yönünde bir zorluğu vardır. Zira burada artık tarhiyat ihbarnameye döküldüğü için dönemsellik ilkesi gereği bir dönem için bir tek ihbarname düzenlenmektedir.

      Uzlaşma, vergi tarhiyatlarında ön işlem olarak kabul edilmektedir. Vergi tarhiyatlarında ön işlemlerdeki hak ihlalleri kendinden sonraki işlemleri hükümsüz kılacak yönü vardır. Uzlaşma gibi kesin ve nihai bir şekilde tarhiyatı sonlandıracak önemdeki bir mükellef hakkının ihlali noktasında, bu hakkı korumak adına İdarenin ve Yargının göstereceği en yüksek düzeyde duyarlılık nihai noktada kamu yararına hizmet edecektir.

 

 



Yusuf İleri
19-01-2016 16:36:02
Bu yaziyi indirmek için tıklayınız :   DOWNLOAD PDF

Bizi Takip Edin

  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Google Plus

© 2015 Tüm Hakları Saklıdır Yusuf ileri

HİZMETLERİMİZ

  • » Bağımsız Dış Denetim Hizmetleri
  • » Vergi ve Tasdik Hizmetleri
  • » Mali Danışmanlık Hizmetleri
  • » Diğer Danışmanlık Hizmetleri
  • » Hukuk Danışmanlığı

ADRES

Kaptanpaşa Mah. Darülaceze Cad. Bilaş İş Mrk. B Blok No:33 K:3 D:43 Okmeydanı
Şişli/İSTANBUL
Yusuf ileri
2019 © Powered by : KETENCEK I.T